Prawidłowo przeprowadzona dieta eliminacyjna pomaga ustalić, które składniki żywieniowe wywołują u psa reakcje alergiczne, a następnie pozwala opracować bezpieczny, zdrowy i dobrze tolerowany sposób żywienia na przyszłość.
Kiedy ujawniają się alergie?
Alergie pokarmowe u psów mogą ujawniać się na każdym etapie życia psa, niezależnie od wieku, rasy czy masy ciała. U jednych psów dają wyraźne objawy skórne, u innych – wyłącznie ze strony układu pokarmowego, a u części – kombinację tych problemów. Dieta eliminacyjna jest w takiej sytuacji złotym standardem diagnostycznym, ponieważ nie istnieje żaden wiarygodny test, który jednoznacznie wykrywałby alergeny pokarmowe. Tylko eliminacja i prowokacja żywieniowa dają pewną odpowiedź.
Kiedy objawy się wycofają, przeprowadza się etap prowokacji, czyli stopniowe ponowne wprowadzanie podejrzanych składników. Jeśli po reintrodukcji konkretnego składnika, np. białka lub suplementu, objawy powrócą oznacza to, że właśnie ten element diety jest przyczyną problemów.
Podsumowując: dieta eliminacyjna nie jest magiczną tabletką, po której wszystkie objawy znikną natychmiast. Aby wywołać jakiekolwiek pożądane zmiany, potrzebny jest czas, tak samo jak przy wprowadzaniu innych zmian w żywieniu, treningu czy leczeniu żywego organizmu. Dieta eliminacyjna polega na znalezieniu składnika, który wywołuje niepożądane reakcje, i wyeliminowaniu go z dotychczasowej diety. Reakcje może wywołać dosłownie wszystko: od białka pochodzenia zwierzęcego po dodatki i wypełniacze stosowane w karmach. Reakcja niepożądana może pojawić się na jeden ze składników lub kilka naraz. W takich wypadkach znalezienie składników niewywołujących niepożądanych reakcji jest żmudnym, długotrwałym procesem. Daje to jednak gwarancję wycofania objawów i możliwość funkcjonowania organizmu psa bez powracających dolegliwości.
Kiedy zdecydować się na dietę eliminacyjną?
Zawsze wtedy, gdy reakcja organizmu psa na podaną karmę lub składnik jest nieprawidłowa. Przez stwierdzenie „nieprawidłowa” rozumiemy następujące objawy alergii i nietolerancji pokarmowej:
Problemy skórne, np.:
- drapanie się i wygryzanie części ciała (łapy, pyszczek, oczy, pachwiny, genitalia, okolice odbytu),
- świąd, który nie zanika i pojawia się w konkretnych porach roku,
- plamy i przebarwienia na skórze (w uszach, przy genitaliach, między palcami),
- łupież i (lub) nadmierne wypadanie sierści,
- ostre zapalenie skóry (hot spot),
- zapalenie ucha (widoczna lepka brązowa wydzielina, potrząsanie głową i drapanie uszu).
Problemy z układem pokarmowym, np.:
- wymioty,
- biegunki lub luźne stolce, w tym kał, który częściowo jest twardy, a częściowo miękki,
- trudności z wypróżnianiem,
- mlaskanie,
- wzdęcia i gazy,
- słyszalne przelewanie się treści pokarmowej w żołądku,
- stan zapalny jelit,
- zjadanie trawy,
- bolesność brzucha, wyraźnie spięty brzuch.
Nie są to wszystkie możliwe objawy, ponieważ każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie na podstawie zachowania psa, apetytu, wyników badań, obserwacji stolca i ogólnego samopoczucia psa. Powyższe objawy często w pierwszej kolejności powiązywane są jedynie z obecnością pasożytów, problemami dermatologicznymi lub stresem u psa, jednak każdorazowo warto mieć na uwadze także dietę psa przy diagnozowaniu chorób.
Jak prawidłowo przeprowadzić dietę eliminacyjną?
Proces ten wymaga dyscypliny, konsekwencji i dobrej organizacji. Nawet niewielkie odstępstwa mogą całkowicie zaburzyć diagnostykę.
- Posiłki monobiałkowe
Najważniejszym punktem jest wprowadzenie posiłków monobiałkowych. Oznacza to, że produkty pochodzenia zwierzęcego muszą być pozyskiwane tylko od jednego gatunku. Zaleca się podawać jeden rodzaj białka, najlepiej z jednego źródła, przez okres 8–12 tygodni, jednak widoczna poprawa może nastąpić już po 3 tygodniach. Zaleca się początkowo sięgać po gatunki mięs, z którymi pies do tej pory nie miał styczności. Do najpopularniejszych należą: konina, mięso kacze, mięso królicze, mięso kozie, dziczyzna (np. jeleń), mięso strusie.
- Wybór gatunku
Dietę warto rozpocząć od podania mięsa pochodzącego od gatunku, z którym do tej pory pies miał najmniejszą styczność. Zminimalizuje to prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji. Ważne, aby zarówno produkty pochodzenia zwierzęcego (mięso mięśniowe, podroby, kości), jak i suplementy (mączka kostna, jajka) pozyskiwane były od tego samego gatunku. Produkty pozyskiwane od zwierząt innych gatunków muszą być wykluczone na czas prowadzenia diety eliminacyjnej. Jeżeli mimo upływu czasu objawy nie ustępują, zmieniamy gatunek na kolejny, zachowując te same zasady.
- Prowokacja
Gdy reakcja na konkretny gatunek mięsa jest prawidłowa i nie zauważa się niepokojących objawów, można przejść do tzw. prowokacji. Stopniowo na okres jednego, dwóch tygodni dodajemy do diety następny rodzaj mięsa. Jeśli objawy powrócą, ten gatunek należy wykluczyć z przyszłościowej diety psa, my zaś wracamy do bezpiecznego mięsa do czasu całkowitego ustąpienia objawów.
- Kolejność wprowadzania elementów diety
Ma ona istotny wpływ na reakcję organizmu. Zaleca się wprowadzanie początkowo samego mięsa, następnie podrobów, kości, na samym końcu zaś dodając suplementy, jeden po drugim.
Dlaczego kolejność wprowadzania elementów diety jest tak ważna?
Reakcja alergiczna może być wywołana nie tylko przez konkretny gatunek zwierzęcia, z którego pozyskiwane są elementy diety, takie jak mięso mięśniowe, podroby, wątroba, tłuszcz, kości czy jaja. Reakcję mogą wywołać również składniki pasz, którymi karmiono zwierzęta przeznaczone na mięso. Dlatego pochodzenie mięsa, którym karmimy nasze psy, należy weryfikować. Może dojść do sytuacji, gdy po podaniu kurczaka z jednego źródła u psa nie zauważymy objawów alergii, a po podaniu kurczaka z innego źródła reakcja alergiczna wystąpi.
Dodatkowo, jak już wcześniej wspomniano, reakcja alergiczna wystąpić może także z powodu suplementów, dodatków żywieniowych i wypełniaczy w karmie.
Jaki model żywienia jest najlepszy do przeprowadzenia diety eliminacyjnej?
Dieta BARF pozwala ułożyć posiłek przy samodzielnym wybieraniu składników, co docelowo wyklucza całkowicie ryzyko spożycia przez psa składnika alergizującego. Ten model żywienia wymaga jednak konsekwencji w bilansowaniu posiłków, by nie doprowadzić do niedoborów i składników.
Karmy komercyjne są zbilansowane i gotowe do podania. Większość z nich ma jednak długi skład, wzbogacony o wypełniacze, które również mogą wywołać reakcję alergiczną.
Czy w takim razie przeprowadzenie diety eliminacyjnej na karmach komercyjnych jest niemożliwe?
Nie. Jest to jak najbardziej możliwe, jednak wymaga większej ilości czasu i analizy składu. Znalezienie karmy z przejrzystym składem i optymalną ceną jest trudne. Pod względem składu lepszym wariantem niż karmy suche będą karmy mokre – z powodu krótszego składu i mniejszego przetworzenia podczas produkcji.
Na co jeszcze muszę uważać?
Jeśli wybór padł na karmę komercyjną, regularnie zwracaj uwagę na skład. Może on zmienić się nagle, co wpłynie na reakcję organizmu.
Całkowicie wyklucz smaczki i jadalne gryzaki do czasu zakończenia diety eliminacyjnej, by nie zaburzyły osądu podczas jej trwania. Unikaj w tym czasie także kości, resztek że stołu, past dentystycznych z dodatkami pochodzenia zwierzęcego czy suplementów, gdyż nawet jeden smaczek może przerwać eliminację.
Zacznij prowadzić notatki, w których uwzględnisz rodzaje mięsa, reakcje na nowe składniki i okres ich wprowadzenia. To ułatwi kontrolowanie przebiegu diety eliminacyjnej i przygotowania rzetelnych informacji w wypadku konsultacji z weterynarzem i zoodietetykiem.
Zwróć uwagę na:
- higienę misek, w których podawane jest jedzenie,
- higienę łopatek, którymi nakładane jest jedzenie,
- zjadanie przez psa śmieci na spacerach,
- świeżość i prawidłowe przechowywanie karmy lub składników wykorzystywanych do tworzenia posiłków,
- podawanie psu smaczków i jedzenia innego niż tego uwzględnionego w diecie eliminacyjnej.
