Gdy świąd, zaczerwienienie skóry, wylizywanie łap, problemy z uszami czy zaburzenia trawienia dają werdykt „alergia”, w pierwszej kolejności zaczyna się zawężać przyczyny do alergii pokarmowej, pasożytniczej, kontaktowej lub środowiskowej. Precyzyjna identyfikacja prawdziwego winowajcy dyskomfortu u psa wymaga systematycznego i przemyślanego działania. Co więcej, pies może cierpieć na więcej niż jeden rodzaj alergii jednocześnie, co dodatkowo zaciemnia obraz choroby. Znalezienie właściwego alergenu bywa jak detektywistyczne śledztwo, w którym każda wskazówka ma znaczenie. W związku z tym opiekun powinien zrozumieć możliwe przyczyny, by następnie krok po kroku przejść przez proces diagnostyczny.
Co to jest alergia i czym różni się od nietolerancji pokarmowej?
Alergia to reakcja organizmu na spożyty składnik, powodująca natychmiastowe objawy mogące zagrażać życiu organizmu. Może mieć charakter natychmiastowy i opóźniony. Nietolerancja pokarmowa to reakcja organizmu na składniki pokarmowe, które utrudniają trawienie lub wchłanianie konkretnych substancji. Objawy reakcji nietolerancji pokarmowej pojawiają się krótko po spożyciu, jednak nie zagrażają one życiu organizmu.
R e k l a m a
Alergie pokarmowe
Choć statystyki wskazują, że najczęstszymi alergenami u psów są kurczak, wołowina, nabiał i jajka, to rzeczywistość bywa znacznie bardziej złożona. Alergia pokarmowa może ujawnić się przy niemal każdym białku lub innych elementach diety, jeśli organizm psa nauczył się na niego nieprawidłowo reagować. Warto pamiętać, że alergie nie dotyczą wyłącznie popularnych w danym kraju mięs. Organizm psa może zareagować nieprawidłowo także na posiłki składające się nawet z mniej popularnych i egzotycznych mięs czy owoców bądź warzyw. Niektóre karmy zastępują białko zwierzęce wysokobiałkowymi roślinami, co może wprowadzać dodatkowe ryzyko reakcji alergicznych także przy braku obecności składników odzwierzęcych w diecie psa. Nie ma odstępstw od reguły nawet w wypadku barwników, konserwantów, aromatów czy polepszaczy smaku. Całkowicie bezmięsna karma nie uchroni więc psa przed dyskomfortem i objawami alergicznymi, gdyż organizm może zareagować na każdy możliwy składnik obecny w karmie.
Alergie krzyżowe
Niekiedy uczulenie na jedno białko może prowadzić do reakcji na inne, o podobnej strukturze. Przykładowo pies, który źle reaguje na mięso kurze, może przejawiać identyczne objawy także w wypadku innych gatunków drobiu, jak indyk czy kaczka. Podobnie wygląda to m.in. w wypadku wołowiny i jagnięciny, gdyż oba te gatunki należą do przeżuwaczy. W takich sytuacjach wykluczenie jednego mięsa nie daje rezultatu, bo pies wciąż reaguje na pokrewne białka. Nie jest to jednak pewna sytuacja, która będzie powtarzać się u każdego psa, więc podczas dobierania bezpiecznych dla organizmu psa elementów diety warto pochylić się nad każdym gatunkiem zwierzęcia, z którego można pozyskać wymagane składniki.
Alergie środowiskowe
Widząc hasło „alergia środowiskowa”, pierwszą myślą są pyłki traw. Jest to jedna z najbardziej znanych postaci atopii, jednak niejedyna zagrażająca organizmowi psa.
Roztocza
Psy mogą reagować na roztocza, co jest równie częstym zjawiskiem. Roztocza kurzu domowego czy roztocza magazynowe, obecne w suchych karmach bądź smaczkach przy zbyt długim i nieodpowiednim przechowywaniu, mogą być dyskretnym, nie rzucającym się w oczy problemem. Ukrywają się w pościeli, materacach, wykładzinach, kanałach, dywanach, a nawet materiałowych legowiskach dla psa. Żywią się złuszczonym naskórkiem, lubią wilgoć i ciepło. Są obecne wszędzie, nawet w najbardziej czystym domu, dlatego nie należy ich lekceważyć, gdy widoczne są pierwsze objawy alergii. W wypadku alergii na roztocza pierwsze objawy mogą sugerować alergię pokarmową, kluczowe jest więc odpowiednie przechowywanie karmy oraz higieniczny sposób nakładania karmy do czystej miski.
Jak więc odróżnić alergię na roztocza od alergii pokarmowej? Przy braku pełnej poprawy po prawidłowym przeprowadzeniu diety eliminacyjnej w następnej kolejności podejrzenie powinno paść na roztocza i sposób przechowywania karmy.
Pyłki
W wypadku pyłków problemem mogą być nie tylko trawy. Reakcja organizmu może
być podobna także w wypadku pyłków drzew, jak brzoza, sosna czy olcha, a także wszędobylskich chwastów, takich jak bylica. Niestety, wbrew powszechnie przekazywanym informacjom między opiekunami psów – sezon pylenia roślin trwa praktycznie cały rok, co oznacza, że objawy też mogą być całoroczne.
Pleśnie i grzyby
Niedostosowana temperatura, wilgotność i przepływ powietrza w domu czy mieszkaniu sprzyja rozwojowi pleśni i grzybów. Zagrożeniem jest nie tylko ciemna i zimna piwnica, lecz również klimatyzacja – urządzenie, którego popularność z roku na rok przyczynia się do jego pojawienia się w coraz większej liczbie domostw. W wypadku pleśni i grzybów nawet niewielka ich ilość może wywoływać wyraźne objawy.
Alergie kontaktowe
W wypadku alergii kontaktowych podejrzany może być niemal każdy przedmiot, z którym pies miał kontakt fizyczny. Zaczynając od chemii stosowanej w domu, jak proszki do prania, płyny do płukania czy płyny do podłóg, przez kontakt z trawą, na której leżał pies, kończąc na ozdobnych syntetycznych kocach i poduszkach. W tym wypadku za reakcję alergiczną może odpowiadać nawet plastik obecny w miskach lub zabawkach dla psa oraz obroże zabezpieczające psy przed pasożytami zewnętrznymi.
Alergie pasożytnicze
Do najczęstszych alergii pasożytniczych zaliczyć można reakcję na pchły. Pchły same w sobie nie są problemem, gdyż reakcję alergiczną wywołuje ślina pchły, która zawiera kilkanaście silnie uczulających białek. U psa z alergią na ślinę pchły jedno ugryzienie może wywołać potężną reakcję immunologiczną, utrzymującą się nawet do trzech tygodni, mimo że pchła już dawno nie żyje. Właśnie dlatego brak obecności pcheł nie jest równoznaczny z brakiem ryzyka na pojawienie się reakcji alergicznej po kontakcie ze śliną pchły.
Jak przełożyć teorię na praktykę?
Etap 1: Wyklucz pasożyty wewnętrzne i zewnętrzne
Wykonaj badanie kału, w wypadku obecności pasożytów wprowadź leczenie dobrane do obecności konkretnych gatunków pasożytów. Zastosuj profilaktykę w wypadku pasożytów zewnętrznych –
kropelki lub obroża. Pamiętaj, by wykonywać badania kału regularnie, niezależnie od pojawienia się niepokojących objawów lub ich braku.
Etap 2: Oceń sezonowość objawów
Czy objawy nasilają się latem lub zimą? A może są widoczne przez cały rok? To zawęzi grono winowajców występującej alergii.
Etap 3: Rozpocznij dietę eliminacyjną
Przez okres ośmiu do dwunastu tygodni przeprowadzaj skrupulatną dietę eliminacyjną, ściśle trzymając się zasad postępowania. W razie konieczności lub obaw co do dokładności przeprowadzania diety skonsultuj się z dietetykiem zwierzęcym. Jeśli objawy ustąpią, winowajcą jest pokarm.
Etap 4: Jeśli dieta nie pomaga, wykonaj testy środowiskowe
Skieruj się do lekarza weterynarii specjalizującego się w dermatologii. Wykona on testy środowiskowe i z pomocą oględzin psa oraz szczegółowego wywiadu pomoże zlokalizować źródło alergii środowiskowej bądź kontaktowej. Wykluczy także inne choroby dermatologiczne.
Etap 5: Wprowadź odczulanie lub terapię świądu
Jeśli atopia zostanie potwierdzona, prowadź terapię lub odczulanie według wskazówek lekarza prowadzącego.
Uwaga! Nie zawsze stan zdrowia psa będzie wskazywał na alergię. W trakcie analizy diety psa wyklucz zaburzenia mikrobiomu układu pokarmowego, takie jak dysbioza jelitowa. Ona także może objawiać się biegunami, gazami i wzdęciami. Do grupy ryzyka zalicza się także czynniki behawioralne. W wypadku stresu, nudy lub problemów behawioralnych, takich jak zachowania kompulsywno-obsesyjne, zjadanie śmieci, koprofagia czy zaburzenia łaknienia, może dochodzić do wylizywania lub wygryzania części ciała, potrząsania głową i uszami, zjadania i lizania przedmiotów nieprzeznaczonych do spożycia.
