Gdy dźwięki przerażają… Terapia SI a fobia dźwiękowa

Trening behawioralny

Wiele psów cierpi z powodu fobii dźwiękowej. Można im pomóc przez mądre i świadome wychowywanie szczeniąt. Czy jednak można coś zrobić, jeśli fobia zwierzęcia nigdy nie była leczona? Jakie znaczenie ma tutaj integracja sensoryczna?

Każda fobia to irracjonalny, trudny do zrozumienia lęk przed „zwykłymi” zwierzętami, zdarzeniami albo przedmiotami. W wypadku fobii dźwiękowej źródłem nieprzyjemnych doznań są określone odgłosy. Objawy fobii to przede wszystkim zmiany w organizmie, które mają przygotować psa do skutecznej ucieczki i (lub) walki. Zdarzają się także omdlenia czy zamieranie w bezruchu. 

Do najczęstszych objawów fobii, nie tylko dźwiękowej, można zaliczyć:

  • przyspieszone bicie serca,
  • płytki i szybki oddech, ziajanie,
  • rozszerzone źrenice,
  • bieganie, nerwowe chodzenie z miejsca w miejsce,
  • wokalizacja,
  • (czasem) zachowania agresywne.

Na autopilocie

Jeśli pies zdradza objawy fobii dźwiękowej, to podstawowym zadaniem jego opiekuna jest bardzo poważne ich potraktowanie. To, że ludzie dobrze się bawią, nie oznacza, że również ich zwierzęta czują się komfortowo. Objawy fobii dźwiękowej są wynikiem aktywności autonomicznego układu nerwowego. Być może pamiętamy z lekcji biologii, że układ ten ratuje ludzi i zwierzęta wtedy, gdy stopień pobudzenia organizmu uniemożliwia świadome, logiczne działanie. Wówczas organizm włącza autopilota, czyli właśnie autonomiczny układ nerwowy, a jego w zasadzie jedynym zadaniem jest uratowanie ludzi czy zwierząt przed zagrożeniem. Oznacza to zatem, że w trakcie ataku fobii dźwiękowej pies jest nieświadomy swoich reakcji i nie wykonuje ich intencjonalnie, zatem nagradzanie lub karanie zwierzęcia mija się z celem.

Zapanuj nad instynktem

Gdy mamy do czynienia z nieświadomymi działaniami ludzi i zwierząt, często nazywamy je instynktownymi lub podejmowanymi pod wpływem instynktu. Oznacza to, że ich bezpośrednim „napędem” jest autonomiczny układ nerwowy. A skoro tak, to klasyczne nagradzanie oraz przeciwwarunkowanie (tworzenie dobrych skojarzeń z nieprzyjemnym dźwiękiem) nie zadziała. Co więcej, próby wymuszenia na psie „pozytywnych emocji” nakładają na niego dodatkową presję i pogarszają ogólny stan.

Czy jest na to sposób? Tak – habituacja. To nieskojarzeniowy sposób uczenia się (nagrody są niepotrzebne). Polega on na stymulowaniu i odwrażliwianiu układu nerwowego psa, zupełnie poza jego kontrolą. Habituacja ma przyzwyczaić układ nerwowy psa do budzącego lęk dźwięku w taki sposób, aby nie wzbudzał on instynktownego alarmu, sygnalizującego ciału i umysłowi psa rzekomy stan zagrożenia.

Warto pamiętać, że fobia często jest wynikiem zbyt intensywnej „socjalizacji” szczeniaka i nieświadomego uwrażliwienia (to odwrotność habituacji) jego układu nerwowego na dany dźwięk. Bywa ona także skutkiem różnych traum, doświadczonych zwłaszcza w szczenięctwie. Inną przyczyną mogą być kwestie genetyczne. Bez względu jednak na przyczyny zaburzenia podstawą terapii pozostaje stymulacja autonomicznego układu nerwowego.

Stwórz świadomość, nowe strategie działania i lepsze skojarzenia

W terapii fobii dźwiękowej u psa bardzo skuteczna okazuje się znana od lat w pracy z ludźmi technika pracy nastawiona na wzmocnienie tzw. integracji sensorycznej, a więc odbierania wszystkimi zmysłami bodźców płynących ze środowiska. Technika ta bazuje na założeniach teorii neuropatyczności, zgodnie z którymi postępy w terapii oznaczają m.in. powstawanie nowych połączeń między neuronami. Dzięki temu w psim mózgu tworzą się nowe drogi przesyłu impulsów z receptorów przez mózg do efektorów (mięśnie, gruczoły). Skutkuje to zmianą reakcji zwierzęcia na sygnały odbierane przez niego wszystkimi zmysłami. 

W trakcie treningu sensorycznego należy także pracować z psem nad priopriocepcją (zmysłem orientacji ułożenia części własnego ciała) i świadomością własnego ciała. W rezultacie zwierzę powinno stać się bardziej pewne siebie, stabilniejsze fizycznie i psychicznie. Będzie też częściej samodzielnie nawiązywać kontakt wzrokowy z opiekunem. 

Ważne
Każdą pracę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Wydania czasopisma "Pies z Charakterem"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • Zniżki na konferencje i szkolenia
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy